Reformy Solona: Prawo i Sprawiedliwość w Starożytnej Grecji
Reformy Solona (Reformy prawne)
W relacji Arystotelesa na temat reform Solona, podkreśla on trzy najbardziej „demokratyczne” cechy nowej konstytucji
Po pierwsze, zakaz zadłużania się pod zastaw osoby jako zabezpieczenia, oraz:
Arystoteles, Ath. Pol. 9.1
po drugie, że każdy, kto chciał, mógł wnosić oskarżenie w imieniu pokrzywdzonych; i po trzecie, co uważa się za główną władzę ludu, istniała możliwość odwołania się do „dikasterionu” (Sądu Ludowego).
Ta ”ruga” reforma prawna oznaczała zasadniczą zmianę w administracji prawa. Wcześniej tylko strona poszkodowana mogła dochodzić sprawiedliwości i odszkodowania przed ateńskim magistratem, wnosząc „dike” (prywatne oskarżenie); jeśli z jakiegokolwiek powodu nie mogła wnieść sprawy, nie miała możliwości dochodzenia prawnej rekompensaty. Solon ustanowił zasadę, że pewne przestępstwa dotykają nie tylko pokrzywdzonego, ale także interes publiczny, a zatem każdy członek społeczeństwa obywatelskiego powinien mieć prawo do wnoszenia oskarżenia w imieniu państwa. Uczynił to, składając pisemne oskarżenie („graphe”) przed magistratem, a to greckie słowo „graphe” zaczęło być używane dla każdego oskarżenia publicznego.
„trzecia” reforma prawna przyznała zwykłym Ateńczykom prawo do odwołania. Sądem Apelacyjnym była prawie na pewno Ecclesia (Zgromadzenie) obradująca jako sąd przysięgłych, i w tym charakterze była znana jako Heliaea (Sąd Ludowy). Istnieje jednak spór naukowy o to, jak system odwołań działał w praktyce. Niektórzy uważają, że nie było prawa do odwołania od wyroku magistratu, jeśli utrzymał on karę w granicach przewidzianych prawem; w takiej sytuacji wyrok magistratu był ostateczny. Ale jeśli magistrat chciał nałożyć wyższą karę, był zobowiązany skierować sprawę do Heliaea, która następnie decydowała, czy zaakceptować, czy odrzucić karę magistratu.
Inni bardziej przekonująco argumentowali, że chociaż istniały drobne sprawy, w których wyrok magistratu był ostateczny, Solon w większości przypadków przyznał każdemu niezadowolonemu oskarżonemu prawo do odwołania się do Heliaea od wyroku magistratu. Heliaea następnie przeprowadzała ponowny proces i wydawała własny wyrok, który unieważniał wyrok magistratu. Potwierdza to Plutarch:
Plutarch, Solon 18.3
Solon dał również wszystkim tym, którzy tego chcieli, prawo do odwołania się do sądu ludowego, nawet w sprawach, które przydzielił magistratom do osądzenia.
Niektórzy uczeni uważają, że dowody Plutarcha są podejrzane z tego względu, że ich wyraźne podobieństwo do Arystotelesa (Ath. Pol. 9) musi oznaczać, że używał on Arystotelesa jako jedynego źródła, a wszelkie dodatkowe informacje są czystymi domysłami ze strony Plutarcha. Wiadomo jednak, że Plutarch korzystał również z innych źródeł z IV wieku. Co więcej, widział on opublikowane prawa Solona (Solon 25) i włączał z nich cytaty (np. Solon 19); w konsekwencji istnieją wszelkie powody, by wierzyć w dokładność jego relacji. Niewątpliwy jest fakt, że reforma ta, po raz pierwszy, uczyniła arystokratycznych magistratów odpowiedzialnymi przed ludem ateńskim za ich decyzje prawne (Arystoteles, Polityka 1274a 15–18); i tym samym zaznaczyła pierwszy etap w rozwoju kontroli ludu nad systemem prawnym, która osiągnęła punkt kulminacyjny w reformach Efialtesa.