Reformy Solona: Polityka i ich wpływ na starożytną Grecję

Reformy Solona (Reformy polityczne)

Chociaż reformy gospodarcze Solona były niezbędne, aby usunąć bezpośrednie niebezpieczeństwo przekształcenia się kryzysu w rewolucję.

Zdawał sobie sprawę, że jedyną nadzieją na długotrwałą stabilność w Atenach jest reforma konstytucji, w której władza polityczna byłaby sprawiedliwie dzielona:

Solon fr. 5 u Arystotelesa, Ath. Pol. 12.1

Solon był zatem radykalny w swoich reformach politycznych: podczas gdy wcześniej kryterium sprawowania władzy politycznej było szlachectwo urodzenia, które w ten sposób zapewniało polityczną dominację arystokratycznych Eupatrydów (Dobrze Urodzonych), teraz zostało ono zastąpione bogactwem. Jednak Solon nie tylko otworzył najważniejsze stanowiska polityczne dla szerszego spektrum bogatych, ale także przeorganizował całą strukturę władzy politycznej, która miała być dzielona na podstawie statusu ekonomicznego.

Solon podzielił cały naród na cztery klasy majątkowe, oparte na liczbie miar zboża, oleju i wina produkowanych z ziemi: “pentakosiomedimnoi” (“500 Bushellers”), tj. ci, których ziemia produkowała co najmniej 500 buszli lub miar produktów rolnych; “hippeis”, produkujący 300 buszli lub więcej; “zeugitai”, produkujący 200 buszli lub więcej; i thetes (Arystoteles, Ath. Pol. 7.3–4). Chociaż Arystoteles twierdzi, że te cztery klasy poprzedzały Solona, bardziej prawdopodobne jest, że istnieli tylko hippeis (wojownicy konni), zeugitai (hoplici) i thetes, odzwierciedlający organizację wojskową Aten. Innowacją Solona było oddzielenie najbogatszych obywateli od hippeis jako nowej klasy oraz precyzyjne zdefiniowanie w kategoriach ekonomicznych konkretnych kwalifikacji dla każdej klasy. Ta precyzja była niezbędna dla jego podziału władzy politycznej, ponieważ każda klasa miała pełnić funkcję polityczną w jego nowej konstytucji.

Urzędy państwowe zostały podzielone między trzy najwyższe klasy (Arystoteles, Ath. Pol. 7.3). Stanowisko Skarbników Ateny było zarezerwowane dla “500 Bushellers”, prawdopodobnie z tego powodu, że ich ogromny osobisty majątek zapewniał mniejszą pokusę oszukiwania państwa, ale jeśli to zrobili, mieli również środki na spłatę. Dziewięciu “archontów”, którzy byli najważniejszymi urzędnikami państwowymi, prawdopodobnie pochodziło z klas “500 Bushellers” i hippeis. Dziewięciu archontów składało się z „archonta eponima”, który był najwyższym urzędnikiem państwowym w sprawach cywilnych i nadawał swoje imię rokowi; “polemarcha” (dowódcy wojennego), który dowodził armią; “basileusa” (archonta-króla), który był odpowiedzialny za prowadzenie religii państwowej; i sześciu “tesmothetai”, którzy mieli obowiązki sądowe. Wydaje się, że wszystkie trzy najwyższe klasy (ale nie thetes) kwalifikowały się do stanowisk “poletai”, którzy nadzorowali kontrakty publiczne i opodatkowanie oraz sprzedawali skonfiskowane mienie; “Jedenastu”, którzy byli odpowiedzialni za więzienie państwowe i byli publicznymi katami; i “kolakretai”, którzy sprawowali pewne funkcje finansowe.

Zastąpienie przez Solona arystokratycznego urodzenia bogactwem ziemskim jako kwalifikacji do sprawowania dziewięciu archontów miało na celu zaspokojenie ambicji politycznych bogatych nieszlachciców. Celowe wykluczenie bogatych przedsiębiorców z władzy politycznej w Koryncie było jedną z głównych przyczyn obalenia arystokratycznych Bakchiadów i ustanowienia tyranii Kypselosa. Dało im to również dostęp do najpotężniejszego organu państwa, arystokratycznej Rady Areopagu, ponieważ byli archonci po roku urzędowania stawali się dożywotnimi członkami tej instytucji. Nie jest jednak jasne, w jaki sposób wybierano dziewięciu archontów. Arystoteles w Ath. Pol. (sekcja 8) stwierdza, że wybory składały się z dwóch etapów: po pierwsze, każde z czterech plemion wybierało dziesięciu mężczyzn; po drugie, dziewięciu archontów wybierano losowo spośród tych czterdziestu bezpośrednio wybranych mężczyzn. Jednak Arystoteles przy dwóch okazjach w Polityce (1273b 40 i 1274a 16) wyraźnie zaprzecza temu stwierdzeniu, twierdząc, że dziewięciu archontów zostało wybranych bezpośrednio.

Nie ma możliwości pogodzenia tych dwóch stwierdzeń, dlatego stało się to przedmiotem sporu naukowego. Ci, którzy wolą wersję Polityki, argumentują, że użycie losowania do urzędu było kluczowym elementem “radykalnej” demokracji w V wieku, a zatem było to zbyt “demokratyczne” dla starannie zrównoważonej konstytucji Solona: późniejsza reputacja Solona jako “ojca demokracji” doprowadziła do anachronicznego przypisania mu tej reformy. Ci, którzy wolą wersję Ath. Pol., podkreślają, że nawet w IV wieku Arystotelesa skarbnicy Ateny byli nadal mianowani przez losowanie spośród “500 Bushellers” zgodnie z prawami Solona (Ath. Pol. 8.1 i 47.1). Dlatego porównywalne użycie losowania do wyboru archontów powinno być zaakceptowane jako reforma Solona i miało na celu dać bogatym nieszlachcicom większą szansę przeciwko lepiej zorganizowanym arystokratycznym Eupatrydom na zdobycie archontatu.

Solon stworzył również Boule (Radę) 400, po 100 z każdego plemienia, chociaż Arystoteles nie określa metody wyboru ani tego, które klasy kwalifikowały się do członkostwa (Ath. Pol. 8.4). 400 radnych mogło być wybieranych przez losowanie w taki sam sposób jak jego następca, Boule Klejstenesa 500; i rozsądne jest założenie, że thetes byli wykluczeni z członkostwa, co pozwoliło klasie średniej zeugitai być w większości w nowej radzie. Chociaż istniał sceptycyzm co do istnienia tej Solonowej Boule 400 z powodu tego, że tak mało wiedziano o jej funkcji i że prawdopodobnie była to inwencja ateńskich oligarchów w 411 roku, większość opinii naukowych opowiedziała się za zaakceptowaniem jej ustanowienia przez Solona. Nie jest zaskakujące, że uprawnienia tak archaicznej instytucji zostały zapomniane do IV wieku; a propaganda powrotu do konstytucji Solona przez rewolucyjnych oligarchów, którzy w 411 roku ustanowili tak zwaną „Solonową” Boule 400 jako źródło ich władzy politycznej, mogła być tak skuteczna tylko wtedy, gdy lud ateński rzeczywiście wierzył w wcześniejsze istnienie Boule. Ponadto, niedawne badania archeologiczne miejsca późniejszej Boule 500 ujawniły grupę budynków z początku VI wieku, które wydają się być biurami, jadalnią i otwartą przestrzenią, prawdopodobnie do spotkań: takie podobieństwo do budynków Boule 500 na tym samym miejscu sugeruje istnienie tam wcześniejszej Boule. Wreszcie, istnieje inskrypcja z Chios, datowana na 575–550, która ujawnia istnienie “rady ludu” (współistniejącej z radą arystokratyczną), która regularnie się spotyka, jest zaangażowana w sprawy odwoławcze i prowadzi “inne sprawy ludu” (ML 8). Kuszące jest przekonanie, że Chios używali Boule Solona jako modelu dla swojej rady.

Bardzo możliwe, że główną funkcją Boule 400 była probouleutyczna, tj. prowadziła wstępną dyskusję na temat wszystkich tematów, które miały być umieszczone w porządku obrad „Eklezji” (Zgromadzenia). Miało to być wyraźnie przeciwwagą dla władzy Areopagu, którego szeregi przez kilka następnych lat nadal byłyby wypełnione większością Eupatrydów (Dobrze Urodzonych). To ich arogancja i chciwość (Solon fr. 4) tak bardzo przyczyniły się do wywołania tego kryzysu:

Plutarch, Solon 19.2

Ten przepis, że wszystkie sprawy dla Eklezji musiały być najpierw omówione przez Boule 400, miał prawdopodobnie na celu ustabilizowanie konstytucji. Zapobiegło to pośpiesznemu zwoływaniu Eklezji z niewielkim wcześniejszym ostrzeżeniem i działało jako kontrola, nie tylko nad Areopagiem i archontami, aby nie wywierać nadmiernego wpływu na rzadko uczęszczanych spotkaniach, ale także nad ludem, aby nie uchwalać nierozważnych wniosków, które nie zostały odpowiednio rozpatrzone.

Najniższa klasa, thetes, miała swoją pozycję w strukturze politycznej państwa potwierdzoną i wzmocnioną przez nową konstytucję Solona:

Arystoteles, Ath. Pol. 7.3

Thetes prawdopodobnie mogli uczestniczyć w Eklezji przed reformami Solona, ale opierało się to na zwyczaju, a nie na prawie; i jest bardzo prawdopodobne, że spotkania Eklezji odbywały się rzadko i że sprawy o znaczeniu rzadko były poddawane decyzji ludu. Teraz prawo do uczestniczenia w Eklezji zostało zapisane w prawie i rozsądne jest przekonanie, że Solon nakazał regularne spotkania Eklezji, na których lud miałby ostateczną władzę decydowania w sprawach o znaczeniu. Jednak prawo do dyskusji prawdopodobnie nie istniało: głosowanie za lub przeciwko wnioskowi było prawie na pewno jedynym prawem politycznym, jakie lud miał w Eklezji. Odniesienie do sądów (“dikasteria”) jest anachroniczne, ponieważ podział „Heliaei” (Sądu Ludowego) na składy przysięgłych należy do reform Efialtesa w 462/1 roku, ale Arystoteles prawdopodobnie odnosi się do prawa thetes do uczestniczenia w Heliaei jako sądzie odwoławczym (wyraźnie stwierdzone w Ath. Pol. 9.1).