Eklezja (Zgromadzenie): Spartańscy Homoioi

Wszyscy mężczyźni Spartiaci lub ‘Homoioi’ (Równi/Podobni), jak sami siebie nazywali, byli uprawnieni do uczestnictwa w Zgromadzeniu (Eklezja), które Wielka Rhetra w sekcji (2) upoważniła do odbywania się w regularnych odstępach czasu, tj. w czasie świąt ku czci Apollina zwanych ‘Apellai’. Mieli oni prawo wybierać członków Geruzji i Eforów; a także posiadali najwyższą władzę do ratyfikowania lub odrzucania propozycji przedstawianych Zgromadzeniu przez Geruzję. Sekcja 3 Wielkiej Rhetry, która obejmuje tę konstytucyjną władzę, jest zniekształcona, prawdopodobnie z powodu trudności w transkrypcji fragmentu napisanego archaicznym dialektem doryckim, ale komentarz Arystotelesa zachowany w Plutarchu na temat tego konkretnego prawa konstytucyjnego jest bardzo precyzyjny:

Plutarch, Żywot Likurga 6.3:

Kiedy ludzie się zgromadzą, nikomu innemu nie wolno składać wniosków, ale ludzie mieli najwyższą władzę do decydowania o wniosku przedstawionym im przez członków Geruzji (‘gerontes’) i królów.

Toczyła się ożywiona debata naukowa na temat tego, czy Spartiaci rzeczywiście posiadali tę władzę decyzyjną. Arystoteles w Polityce, omawiając demokratyczne cechy konstytucji Kartaginy, Krety i Sparty, wyraża pogląd, że konstytucja Kartaginy jest bardziej demokratyczna:

Arystoteles, Polityka 1273a 9–13:

A kiedy ci [kartagińscy] królowie przedstawiają swoje propozycje, nie tylko pozwalają ludziom słuchać propozycji, które zostały ustalone przez ich władców, ale ludzie mają najwyższą władzę do decydowania (‘krinein’); i każdy, kto chce, może przemawiać przeciwko wprowadzonym propozycjom, co nie jest możliwe w innych konstytucjach [tj. Sparty i Krety].

Niektórzy historycy uważają, że ostatnia klauzula – ‘co nie jest możliwe w innych konstytucjach’ – odnosi się do dwóch uprawnień, które posiadało Zgromadzenie Kartagińskie, tj. władzy decydowania i władzy debatowania. Jeśli jednak ostatnia klauzula odnosi się wyłącznie do ostatniej władzy (władzy debatowania), to Arystoteles stwierdza, że Zgromadzenie Sparty miało najwyższą władzę do ratyfikowania lub odrzucania wszystkich propozycji (krinein), ale nie wolno mu było o nich debatować. Przy takiej interpretacji ostatniej klauzuli, oświadczenia w Wielkiej Rhetrze i w Polityce Arystotelesa można uznać za zgodne: Zgromadzenie Sparty miało najwyższą władzę decyzyjną.

Rodzi to kolejny obszar debaty naukowej: czy zwykły Spartanin miał prawo do debaty. Istnieją trzy punkty widzenia w tej kwestii. Po pierwsze (np. Andrewes) Spartanie na swoim Zgromadzeniu posiadali prawo do debatowania nad propozycjami Geruzji i wykorzystują komentarz Arystotelesa do Dodatku (sekcja 4) do Wielkiej Rhetry jako dowód na poparcie:

Plutarch, Żywot Likurga 6.4:

Później jednak, kiedy ludzie zniekształcali i przekręcali propozycje, dodając i usuwając słowa, królowie Polydorus i Theopompos wprowadzili tę klauzulę do rhetry: ‘ale jeśli damos [lud] mówi pokrętnie, Geruzja i królowie mają być usuwający’.

Fakt, że ludzie zmieniali propozycje, zakłada, że odbywała się debata i że poprawki, a nawet kontrpropozycje z sali drastycznie zmieniały pierwotne decyzje Geruzji; w konsekwencji oświadczenie Arystotelesa powyżej w Polityce (1273a) jest błędne.

Drugi punkt widzenia (np. Forrest) utrzymuje, że istniały dwa etapy w procesie decyzyjnym Sparty. W pierwszym etapie Geruzja wprowadzała kwestię do Zgromadzenia, które mogło debatować; po wysłuchaniu argumentów Geruzja wycofywała się i formułowała swoją ostateczną propozycję, aby odzwierciedlić przeważający pogląd większości. Drugi etap polegałby na tym, że Geruzja przedkładała swoją propozycję do ratyfikacji bez możliwości dalszej debaty i to do tego drugiego etapu mógł odnosić się Arystoteles w powyższym cytacie z Polityki. Trzeci punkt widzenia (np. de Ste. Croix) utrzymuje, że oświadczenie Arystotelesa w Polityce jest zasadniczo poprawne, jeśli przyjmie się, że żaden zwykły Spartanin nie miał absolutnego konstytucyjnego prawa do zabierania głosu na Zgromadzeniu, ale miał możliwość zabrania głosu, jeśli został do tego zaproszony przez przewodniczącego Efora.

Arystoteles, w powyższym cytacie (Plutarch, Likurg 6.3) stwierdza wyraźnie, że żadnemu zwykłemu Spartaninowi nie wolno było składać wniosków, a jedynie głosować nad propozycjami Geruzji. Dodatek (sekcja 4) został dodany przez Polydorusa i Theopomposa, którzy powołali się na autorytet wyroczni delfickiej, ponieważ, chociaż nie było debaty, treść propozycji poddawanych głosowaniu była zmieniana na Zgromadzeniu. Ilekroć to się zdarzało, Geruzja miała teraz prawo odrzucić tę zmianę w swojej pierwotnej propozycji i odwołać Zgromadzenie.