Serwiusz Tuliusz (ok. 579–535 p.n.e.): Reformy cenzusowe, zgromadzenie centurialne i konstytucyjna transformacja wczesnego Rzymu

Główne Cechy Polityczne

Szósty król Rzymu, tradycyjnie uznawany za autora znaczących reform konstytucyjnych i społecznych.

Pierwszy rzymski król o niepewnym/wolnym pochodzeniu (według legendy, syn kobiety niewolnicy), co wpłynęło na jego politykę wobec plebejuszy.

Władza nadal była monarsza, ale jego reformy położyły fundamenty pod późniejsze instytucje republikańskie.

Instytucje w Tym Okresie

• Spis Ludności (Census):
• Wprowadził pierwszy systematyczny spis ludności i majątku, dzieląc obywateli na klasy według bogactwa i zdolności noszenia broni.
• Zgromadzenie Centurialne (Comitia Centuriata):
• Utworzone jako nowe ciało polityczne zorganizowane według centurii (jednostek wojskowych), zastępując podziały rodowe organizacją opartą na klasach majątkowych.
• Senat:
• Nadal funkcjonował jako ciało doradcze patrycjuszy, ale jego dominacja zaczęła być równoważona przez nowe zgromadzenia.

Zarządzanie Polis

Rozszerzył terytorium miejskie Rzymu, w tym fortyfikację Muru Serwiusza (tradycyjnie przypisywanego jemu).

Zorganizował ludność w plemiona według miejsca zamieszkania, wzmacniając więzi między rosnącą populacją Rzymu a tożsamością obywatelską.

Uregulował podatki i służbę wojskową według kategorii spisu ludności, zapewniając bardziej sprawiedliwy podział obowiązków.

Demokracja czy nie?

Wciąż monarchia — Serviusz zachował najwyższe imperium.

Jednak jego zgromadzenia oparte na majątku wprowadziły element proto-demokratyczny, gdzie siła głosu odpowiadała wkładowi ekonomicznemu.

Pierwsza instytucjonalna zmiana odejścia od wyłącznie arystokratycznej kontroli.

Struktura Społeczna i Prawa Warstw

• Patrycjusze:
• Utrzymali status elity, ale ich wyłączna dominacja osłabła dzięki reformom opartym na spisie ludności.
• Plebejusze:
• Zyskali nowe uznanie jako zorganizowane bloki głosów w Zgromadzeniu Centurialnym.
• Klienci:
• Kontynuowali zależność od patrycjuszy, ale mieli bardziej ustrukturyzowane role obywatelskie.
• Niewolnicy/Jeńcy Wojenny:
• Rosnąca liczba, ale bez praw; legendarne pochodzenie Serviusza zacierało granice statusu w opowieściach.

Reformy Serviusza Tulliusza (ok. 578–535 p.n.e.)

Reformy Polityczne

• Spis Ludności:
• Pierwsza systematyczna rejestracja obywateli według majątku, własności i zdolności do służby wojskowej.
• System Klas:
• Utworzył pięć klas opartych na majątku + capite censi („liczba głów”, najbiedniejsi bez własności).
• Zgromadzenie Centurialne (Comitia Centuriata):
• Głosowanie teraz powiązane z centuriami (jednostki wojskowo-ekonomiczne) zamiast rodów/curiae → rozcieńczenie monopolu patrycjuszy.
• Organizacja Plemienna:
• Utworzył 4 plemiona miejskie (później rozszerzone) według miejsca zamieszkania, wiążąc nowych mieszkańców ze strukturą obywatelską.

Reformy Społeczne

• Poszerzył udział plebejuszy w zgromadzeniach (choć nadal ważony majątkiem).
• Nadał nie-patrycjuszom wyraźniejszą tożsamość obywatelską w Rzymie.
• Wzmocnił system klient-patron poprzez ustrukturyzowane obowiązki.

Reformy Ekonomiczne

• Wprowadził podatki proporcjonalne do majątku (oparte na spisie ludności).
• Zapewnił, że każdy obywatel dostarczał wyposażenie wojskowe zgodnie z klasą.
• Sformalizował ocenę ziemi i majątku do redystrybucji, podatków i projektów państwowych.
• Przypisuje się mu projekty budowlane, w tym rozbudowę Muru Serwiusza i pierwszy kamienny świątynię Dianie na Awentynie (oznaka centralizacji religijnej i protofederalnej roli).